Rozchodzenie się dźwięku w sali teatralnej

Kto często uczęszczał do różnych teatrów i sal koncertowych, wie dobrze, że bywają sale o dobrej lub złej akustyce. W jednych salach doskonale słychać z dużej odległości głosy artystów, w innych nawet z bliska nie są one wyraźne. Jeszcze do niedawna urządzenie teatru o dobrej akustyce było zdane na los szczęśliwego trafu. Obecnie znaleziono sposoby skutecznej walki z niepożądanym przedłużeniem trwania dźwięku (zwanym rewerberacją), które szkodzi słyszalności. W tej książce trudno wchodzić w szczegóły interesujące wyłącznie architektów. Zanotujemy tylko, że walka ze złą akustyką polega na budowaniu powierzchni pochłaniających zbędne dźwięki. Najlepszym pochłaniaczem dźwięków jest otwarte okno (jak najlepszym pochłaniaczem światła jest otwór); metr kwadratowy otwartego okna przyjęto nawet za jednostkę, którą się mierzy pochłanianie głosu. Bardzo dobrze — chociaż dwa razy gorzej niż otwarte pkno — pochłaniają dźwięki sami widzowie teatru. Każdy z nich zastępuje w przybliżeniu pół metra kwadratowego okna. I jeśli słuszna jest uwaga pewnego fizyka, że „audytorium pochłania słowa mówcy w najbardziej dosłownym znaczeniu, to równie słuszne jest twierdzenie, że pusta sala jest nieprzychylna dla mówcy także w znaczeniu dosłownym.

Z drugiej strony nadmierne pochłanianie dźwięku również pogarsza słyszalność. Po pierwsze, nadmierne pochłanianie przygłusza dźwięki, po drugie — zmniejsza rewerberację do tego stopnia, że dźwięki wydają się urywane i wywołują wrażenie pewnej suchości. Jeżeli więc należy unikać zbyt długiej rewerberacji, to i rewerberacją zbyt krótka też jest niepożądana. Najlepsza długość rewerberacji dla różnych sal nie jest jednakowa i powinna być ustalona przy projektowaniu każdej sali. Teatr ma jeszcze jeden sprzęt interesujący z punktu widzenia fizyki: budkę suflerską. Czy zauważyliście, że ma ona we wszystkich teatrach jednakowy kształt? Tak, gdyż budka suflera — to swego rodzaju przyrząd fizyczny. Sklepienie budki jest po prostu wklęsłym zwierciadłem dźwiękowym o podwójnym przeznaczeniu: mianowicie służy do zatrzymywania dźwięków wychodzących z ust suflera i do odbijania ich w kierunku sceny.